Κάντρα κουκουλάρικα

Ήρα Φραγκούλη – Βελλέ

Δεν είναι μόνο η αισθητική αξία, η ομορφιά, που χαρακτηρίζει πολλά έργα λαϊκής τέχνης. Πολλά από τα εκθέματα του Λαογραφικού Μουσείου Ερμιόνης συνδέονται με άγνωστες, ξεχασμένες στιγμές της ιστορίας της πατρίδας μας.

kadro_kouk_site
Εικ. 1

Δυο ωραίες κορνίζες με φωτογραφίες, κεντημένες με κομμάτια από κουκούλια μεταξοσκώληκα, «κάντρα κουκουλάρικα», αναλλοίωτα από το χρόνο που πέρασε,  μας οδηγούν  στην Ερμιόνη των αρχών  του 20ου αιώνα.

Continue reading «Κάντρα κουκουλάρικα»

Από τα καλάμια των ασφόδελων του Μπιστιού, στις φωτιές του Άι-Γιάννη και στον Κλήδονα.

Μυρσίνη Σαμαρά

Οι φωτιές του Άι Γιάννη

Γιατί άραγε μαζεύαμε καραμπούσια;

klidonas_anthoula_siteΔεμάτια ολόκληρα μάζευαν  παιδιά και νέοι, που τα μετέφεραν από το Μπίστι στο χωριό, για ν’ ανάψουν τη φωτιά στη γειτονιά τους, όπως ήταν το έθιμο στην Ερμιόνη. Καμάρωναν, δεν τους κούραζε κι εμείς τα κορίτσια, όσα μέναμε κοντά στο Μπίστι τρέχαμε να μαζέψουμε και να βοηθήσουμε για τα δικά μας δεμάτια, της γειτονιάς μας. Ήταν η 23η Ιουνίου,  η παραμονή της γιορτής του Άι Γιάννη του Θεριστή, μέρα χαράς για όλους.

Continue reading «Από τα καλάμια των ασφόδελων του Μπιστιού, στις φωτιές του Άι-Γιάννη και στον Κλήδονα.»

1. Γυναικεία στοιχειά στους μύθους και τις παραδόσεις της Ερμιόνης

Γιάννης Σπετσιώτης – Τζένη Ντεστάκου

Τα γεγονότα κάθε εποχής τα αφηγείται η ιστορία. Η «ατμόσφαιρα» όμως, οι δοξασίες, οι αφηρημένες ιδέες, τα άυλα πνεύματα και οι θεσμοί αποτυπώνονται σε σύμβολα. Συχνά πίσω τους κρύβονται συναρπαστικές ιστορίες και μυθοπλασίες, που μεταφέρονται από στόμα σε στόμα και παγιώνονται από γενιά σε γενιά. Γίνονται λογοτεχνικά βιβλία, θεατρικά, κινηματογραφικά, μουσικά έργα, κάθε λογής εικαστική δημιουργία προξενώντας ξεχωριστό ενδιαφέρον. Με αυτά τα δεδομένα κανείς δεν μπορεί να παραβλέψει ή να αποσιωπήσει τη σημασία των συμβόλων, καθώς η μελέτη τους φέρνει στο φως τα κρυμμένα μυστικά τους.

Προσεγγίσαμε δύο τέτοια ερμιονίτικα σύμβολα – στοιχειά κάνοντας ένα ταξίδι ανακάλυψής τους στην άβυσσο των χρόνων. Ιχνηλατώντας μυθικές παραδόσεις, όπου συνδέονται πραγματικά και φανταστικά γεγονότα, προϊόντα υποκειμενικής σκέψης και κοινωνικών αντιλήψεων, συναντήσαμε τη Βιτόρα και τη Ζώρα.1 Δύο αόρατες γυναικείες υπάρξεις που στοίχειωσαν μέσω της προφορικής παράδοσης σε ωραίους τοπικούς μύθους και επηρέαζαν σημαντικά τη ζωή των Ερμιονιτών.

Η Βιτόρα ή Βιτόριζα

vitoriza_anthoulasΓια άγνωστους λόγους τη φανταστική της ιστορία2 οι παλιοί ναυτικοί του τόπου μας τη συνέδεαν με μια «ερμιονίτικη παραλλαγή» γνωστού αρχαιοελληνικού μύθου.

Εκεί στη… μακρινή Κρήτη «με τα θελκτικά, τερπνά και πολυφίλητα όρη» ο πατέρας των θεών Δίας και η όμορφη νύμφη Κάρμη απέκτησαν μια πανέμορφη θυγατέρα, τη Βριτόμαρτη, που το όνομά της θα πει «γλυκιά παρθένα». Στη Βριτόμαρτη άρεσε να διατρέχει στεριές και θάλασσες, να κυνηγάει και να ψαρεύει με τα δίχτυα που η ίδια είχε εφεύρει, γι’ αυτό, συμβολικά, την ονόμαζαν και Δίχτυνα (Δίκτυννα)3 Η Βριτόμαρτη, ως αγνή κόρη, πάντοτε συνόδευε τη θεά Άρτεμη στους χορούς και στο κυνήγι και της ήταν ιδιαίτερα αγαπητή.

Continue reading «1. Γυναικεία στοιχειά στους μύθους και τις παραδόσεις της Ερμιόνης»

2. Βριτόμαρτη και Βιτόρα: Η νύμφη και το στοιχειό

Γιάννης Σπετσιώτης – Τζένη Ντεστάκου

Αφορμή για τη διερεύνηση της σχέσης των δυο γυναικείων πνευμάτων, της Βριτόμαρτης του μύθου και της Βιτόρας του θρύλου, μάς έδωσε η ταύτισή τους, που επιχειρείται από τον αείμνηστο δάσκαλο Μιχαήλ Παπαβασιλείου στο γνωστό βιβλίο του «Θρύλοι & Παραδόσεις της Ερμιόνης».1

Έτσι αναζητήσαμε τη βαθύτερη συγγένεια των δύο άυλων μορφών που συνδέθηκαν με τον τόπο μας στο διάβα των αιώνων. Εξετάσαμε, προσεχτικά, παραδόσεις γραπτές και προφορικές, συγκρίναμε ομοιότητες και διαφορές, αποτυπώσαμε πράξεις και συναισθήματα, «θεϊκά» και ανθρώπινα. Η έρευνά μας έγινε «διακριτικά» με στόχο την ανακάλυψη των καλά κρυμμένων μυστικών τους…

Continue reading «2. Βριτόμαρτη και Βιτόρα: Η νύμφη και το στοιχειό»

3. Η Βιτόρα (Βιτόριζα) και οι μεταμορφώσεις της

Γιάννης Σπετσιώτης – Τζένη Ντεστάκου

Ο Κ. Χριστοφορίδης1 στο αλβανοελληνικό λεξικό του αναφέρει ότι Βιτόρα είναι: α) η μοίρα, η τύχη και β) ένα μυθικό φίδι-δράκος με χρυσά κέρατα που γεννάει χρυσά φλουριά. Κατά μια τρίτη εκδοχή «Βιτόρα» θα πει θησαυρός ή τόπος με χρυσάφι.

vitoriza_anthoulas

Σύμφωνα με την πρώτη ερμηνεία η λέξη «μοίρα» είναι το πεπρωμένο του καθενός μας στη ζωή, το γραφτό (γραμμένο). Το έχουν προκαθορίσει ανώτερες δυνάμεις,οι Μοίρες και δεν είναι δυνατόν να αλλάξει. Οι Μοίρες ήταν καλοπροαίρετες θεότητες, κόρες του Δία και της Θέμιδας κατά τον Ησίοδο, που τραγουδούσαν στους γάμους και ήταν παρούσες στις γεννήσεις των ανθρώπων. Τις Μοίρες της αρχαιότητας συναντάμε και στις λαϊκές μας παραδόσεις με παρόμοιους ρόλους. Πρόκειται για τις τρεις γυναίκες που μπαίνουν στο δωμάτιο της λεχώνας νύχτα, μετά την 3η, 5η ή 7η μέρα, για να μοιράνουν το βρέφος. Να το «καλομοιράνουν» αφήνοντας στην κούνια του γλυκίσματα και χρυσάφι, για να είναι η ζωή του χαρούμενη, γλυκιά κι ευτυχισμένη.

Continue reading «3. Η Βιτόρα (Βιτόριζα) και οι μεταμορφώσεις της»