12 Μαΐου 1821- Η μάχη στο Βαλτέτσι1
του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Κάθε χρόνο, το δεύτερο 10/ήμερο του Μαΐου, γιορτάζεται με λαμπρότητα και επισημότητα στην Αθήνα και το Βαλτέτσι η επέτειος της ονομαστής μάχης του Βαλτετσίου. Όπως είναι γνωστό, 12.000 Τούρκοι με τη σιγουριά της νίκης, βγήκαν στις 12 Μαΐου του 1821 από την Τριπολιτσά, για να χτυπήσουν τους Έλληνες.
Σύμφωνα με το σχέδιο του Κολοκοτρώνη οι Έλληνες τούς περίμεναν στο Βαλτέτσι. Οχτακόσια σαράντα πέντε παλληκάρια έφτιαξαν ταμπούρια στα γύρω καταράχια με αρχηγούς τους Κυριακούλη και Ηλία Μαυρομιχάλη. Αλλά και χίλιοι πεντακόσιοι Έλληνες μοιράστηκαν στο Χρυσοβίτσι, όπου βρισκόταν ο ίδιος ο Κολοκοτρώνης και στην Πιάνα υπό την αρχηγία του Πλαπούτα.
Το νικηφόρο αποτέλεσμα της μάχης «κιότεψε» τους Τούρκους και έδωσε φτερά στους Έλληνες. Ήταν η πρώτη μεγάλη τους νίκη, ορόσημο του αγώνα. Ο Κολοκοτρώνης αναφέρει χαρακτηριστικά στη διήγησή του: «Εκείνος ο πόλεμος εστάθη η ευτυχία της Πατρίδος. Αν εχαλιόμεθα, εκινδυνεύαμε να μην κάμομε ορδί πλέον».

Η συνάντηση έγινε στη «σκάβιζα ε Γαλιότη» δηλαδή στη σκάλα του Γαλάτη, λίγο πριν τη βόρεια είσοδο του Μπιστιού, όπου ο αμφιλεγόμενος φιλικός Νικόλαος Γαλάτης δολοφονήθηκε το 1819 από το φίλο του Πάνο Δημητρόπουλο. Η εντολή δόθηκε από την ηγεσία της Φιλικής Εταιρείας υπό το κράτος του φόβου αποκάλυψης του μυστικού της οργάνωσης από την πληθωρική αλλά παρορμητική προσωπικότητα του Ιθακήσιου φιλικού.
Το αρχαίο τείχος του Μπιστιού σε πολλά σημεία του οποίου αντί χαλικιού έχουν χρησιμοποιηθεί κελύφη πορφύρας και τα λείψανα του ενετικού τείχους με τους ισχυρούς πύργους του, που λεηλάτησε και κατεδάφισε ο Αββάς Fourmont το 1729, αποτέλεσαν την πρώτη αναφορά της ξενάγησης.
Το εσωτερικό δρομάκι του Μπιστιού, οριοθετημένο με πέτρες με εμφανή τα σημεία, που άφησαν οι ρόδες των κάρων του παρελθόντος, οδήγησαν και εμάς στην πλατεία του Μπιστιού. Ξαπλωμένα εκεί κείτονται τα ερείπια του αρχαίου δωρικού ναού αφιερωμένου στον Ποσειδώνα ή στην Αθηνά, όπως τα αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη του Φιλαδελφέα, του μοναδικού αρχαιολόγου ο οποίος ανέσκαψε το Μπίστι το 1908. Η προσθήκη αργότερα του βυζαντινού ναού στο ίδιο σημείο έχει αφήσει και αυτή τα αρχαιολογικά χνάρια της.
Το Ι.Λ.Μ.Ε., σωματείο με μέλη Ερμιονίτες και φίλους της Ερμιόνης, στεγάζεται στην αναπαλαιωμένη ιστορική οικία «Βουλευτικό» όπου έγινε μέρος της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης του 1827. «Στην προμήκη αυτή αίθουσα», την οποία αναφέρει ο Νικόλαος Δραγούμης στις «Ιστορικές αναμνήσεις του» συνήλθαν οι πληρεξούσιοι των Ελλήνων το 1827.