Δράσεις του ΙΛΜΕ το 2022

  1. Σάββατο 09/04/2022. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές της Γ΄ τάξης του 2ου Γυμνασίου Νέας Ιωνίας με θέμα «Γ΄ Εθνοσυνέλευση 1827. Ιδεολογική και συνταγματική παρακαταθήκη για το ανεξάρτητο Ελληνικό Κράτος». Το πρόγραμμα παρουσίασε η  φιλόλογος Τίνα Αντωνοπούλου.
  2. Τετάρτη 13/04/2022. Λαογραφικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές Δημοτικού Σχολείου με θέμα «Το Αναστάσιμο Φως. Στολισμός λαμπριάτικης λαμπάδας». Το πρόγραμμα σχεδίασε και παρουσίασε η εκπαιδευτικός Κατερίνα Σκούρτη.
  3. Σάββατο 09/04/2022. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές της Γ΄ τάξης του 2ου Γυμνασίου Νέας Ιωνίας σχετικό με την Γ΄ Εθνοσυνέλευση 1827. Το πρόγραμμα παρουσίασε η Τίνα Αντωνοπούλου.
  4. Παρασκευή 06/05/2022. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές της Ε΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Ερμιόνης σχετικό με το Ρωμαϊκό Υδραγωγείο της Ερμιόνης και την  Παλαιοχριστιανική Εκκλησία της Ερμιόνης. Το πρόγραμμα εκπόνησε και παρουσίασε η φιλόλογος Ήρα Φραγκούλη Βελλέ. Συνεργάστηκαν οι εκπαιδευτικοί Παρασκευή Σκούρτη – Δαγρέ  και Γιώργος Αλεξάκος.
  5. Δευτέρα 09/05 και Τρίτη 10/05/2022.  Το ΙΛΜΕ εκπόνησε πρόγραμμα με τίτλο «Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση στην Ερμιόνη 1827. Μερική αναπαράσταση της Εθνοσυνέλευσης». Το πρόγραμμα παρακολούθησαν τα δύο τμήματα της ΣΤ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Ερμιόνης. Για την πραγματοποίησή του συνεργάστηκαν οι δασκάλες του Δημοτικού Σχολείου Ελένη Βλάσση – Κούστα, Σοφία Σταυρακάκη και οι φιλόλογοι Ήρα Φραγκούλη – Βελλέ και Τίνα Αντωνοπούλου.
  6. Σάββατο 14/05/2022. Επίσκεψη του Συλλόγου Συνταξιούχων Δημοσίων Υπαλλήλων Σπάρτης. Έγινε ενημέρωση για τα ιστορικά γεγονότα της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης 1827 από την Τίνα Αντωνοπούλου.
  7. Κυριακή 15/05/2022. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα της ΣΤ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Ανυφίου Αργολίδας σχετικό με την Γ΄ Εθνοσυνέλευση 1827. Το πρόγραμμα παρουσίασε η Τίνα Αντωνοπούλου.
  8. Τετάρτη 18/05/2022. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές του Νηπιαγωγείου και του Δημοτικού Σχολείου Θερμησίας Αργολίδας με τίτλο «Κάθε αντικείμενο και μια ιστορία. Ακούω – αγγίζω – αισθάνομαι». Το πρόγραμμα εκπόνησαν η Τίνα Αντωνοπούλου και η Κατερίνα Σκούρτη. Στην πραγματοποίηση του προγράμματος συμμετείχαν και οι εκπαιδευτικοί Γιούλη Λεπιντζή και Σπυριδούλα Ζέρβα.
  9. Πέμπτη 02/06/2022. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές του Δημοτικού Σχολείου Διδύμων Αργολίδας με τίτλο «Ένας πίνακας μια ιστορία». Το πρόγραμμα παρουσίασε η Τίνα Αντωνοπούλου. Συνεργάστηκαν η Δ/ντρια του Σχολείου Βουρλή  Αναστασία και οι δασκάλες  Μώρου  Παρασκευή , Παπαδόγιαννη  Μαρία.
  10. Σάββατο 02/07/2022. Εκδήλωση αφιερωμένη στον Μικρασιατικό Ελληνισμό, στη Μικρασιατική Εκστρατεία και Καταστροφή με δύο διαλέξεις «Ιστορικό χρονικό» από την Τίνα Αντωνοπούλου και «Σμύρνη, καλλίστη πασών των πόλεων» από τον  πρόεδρο της Ένωσης Σμυρναίων Γιώργο Αρχοντάκη, φιλόλογο. Η Ευαγγελία Ηλιού και η Βενετία Κωστελένου, μέλη του ΘΟΕ, απέδωσαν με δραματοποιημένο τρόπο αποσπάσματα από τα «Ματωμένα χώματα» της Διδούς Σωτηρίου. Επίσης απήγγειλαν ποιήματα του Κωστή Παλαμά και του Νίκου Τουτουντζάκη, που αποτελούν «λυγμούς πόνου» για τις αλησμόνητες πατρίδες. Την εκδήλωση έκλεισε η Χορευτική Ομάδα του Δήμου Ερμιονίδας υπό τη διεύθυνση του χοροδιδάσκαλου Δημήτρη Κοντοκάλη, με Μικρασιάτικους χορούς.
  11. Σάββατο 13/0802022. Ιστορικός περίπατος και ξενάγηση στο αρχαίο Ποσείδιον (Μπίστι) της Ερμιόνης. Οδηγός η Ήρα Φραγκούλη Βελλέ.
  12. Τρίτη 04/10/2022. Λαογραφικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές της Γ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Ερμιόνης με θέμα «Φως και φωτιά τα χρόνια τα παλιά». Το πρόγραμμα εκπόνησαν και εκτέλεσαν η Ήρα Φραγκούλη – Βελλέ και η Κατερίνα Σκούρτη. Βοήθησε και η Στέλλα Μενεξή. Συνεργάστηκε η δασκάλα Τζωρτζίνα Σιάννα Τζιέρη.
  13. Πέμπτη 24/11/02022. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές της Γ΄ τάξης του Γυμνασίου Κρανιδίου με θέμα «Γ΄ Εθνοσυνέλευση 1827. Ιδεολογική και συνταγματική παρακαταθήκη για το ανεξάρτητο Ελληνικό Κράτος». Το πρόγραμμα εκπόνησε και παρουσίασε η Τίνα Αντωνοπούλου. Συνεργάστηκαν οι καθηγήτριες του Γυμνασίου Κρανιδίου, Αποστολοπούλου Αγγελική, Καραμούτζου Ελένη, Μαλεζά Όλγα, Μούσουρη Τατιάνα, Μπαλαδήμα Βασίλειο και Παπασταύρου Καλλιόπη.
  14. Τετάρτη 14/12 και Παρασκευή 16/12/2022. Λαογραφικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα για τους μαθητές της Γ΄ και Δ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Ερμιόνης με θέμα «Στο παλαιό ραφείο του Κώστα και της Λούλας Κομμά». Το πρόγραμμα εκπόνησε και παρουσίασε η Μαντώ Κομμά. Συνεργάστηκαν οι δασκάλες Βασιλική Μέλλου και Παρασκευή Σκούρτη – Δαγρέ.

Το Μουσείο ήταν ανοικτό κάθε Παρασκευή, Σάββατο και Κυριακή από 19:00 έως 21:00 τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο 2022. Τον υπόλοιπο χρόνο το Μουσείο ανοίγει κατόπιν επικοινωνίας με τηλέφωνο ή ηλεκτρονικό ταχυδρομείο για εκπαιδευτικά προγράμματα,  ομαδικές επισκέψεις, κλπ.

Τίνα Αντωνοπούλου

Στο ραφείο του Κώστα και της Λούλας Κομμά

Την Τετάρτη 14/12/2022 και την Παρασκευή 16/12/2022 μαθητές της  Γ΄ και  Δ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Ερμιόνης επισκέφτηκαν το ραφείο στην οικία Κομμά, το οποίο λειτούργησε για 5 δεκαετίες περίπου.

Το ραφείο άριστα οργανωμένο και συντηρημένο ξύπνησε μνήμες μιας άλλης εποχής, αφημένης στη λήθη του χρόνου. Ζωντάνεψαν οι διαδικασίες και οι λειτουργίες του χώρου ραπτικής και μέσα από αυτές οι άνθρωποι.

Η Μαντώ Κομμά, η κόρη του ράφτη και της μοδίστρας για πολλή ώρα κατάφερε όχι απλώς να παρουσιάσει τη λειτουργία του χώρου αλλά να υποβάλει τους μαθητές στο κλίμα της εποχής.

Η μηχανή ραψίματος που κινείτο με το πόδι, το σίδερο με τα κάρβουνα, ο πάγκος, εργαλεία της ραπτικής, όλα στη θέση τους συνέθεταν το χώρο.

Στο τέλος της ξενάγησης δόθηκε η δυνατότητα στους μαθητές της Γ΄ και Δ΄ τάξης να σχεδιάσουν πάνω στον πάγκο με το τρίγωνο και το σημάδι και να κόψουν ύφασμα με βάση ένα πατρόν παιδικού γιλέκου.

Η Μαντώ μας άνοιξε ένα παράθυρο στο χρόνο και αναβίωσε τη ζωτική ενέργεια του παλαιού ραφείου. Γι’ αυτό θερμά την ευχαριστούμε.

Ευχαριστούμε επίσης τις δασκάλες Βασιλική Μέλλου και Παρασκευή Σκούρτη – Δαγρέ, οι οποίες συμμετείχαν σ’ αυτό το ενδιαφέρον εκπαιδευτικό πρόγραμμα.

Τίνα Αντωνοπούλου

Η φετινή ευχετήρια κάρτα του ΙΛΜΕ

Η Παναγία της Προσφυγιάς

Η φετινή χρονιά είναι επέτειος για τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Το ΙΛΜΕ στο πλαίσιο της ιστορικής μνήμης επιλέγει ένα αιώνιο θρησκευτικό σύμβολο ειρήνης, την Παναγία της Προσφυγιάς ως Χριστουγεννιάτικη κάρτα.

Η συγκεκριμένη εικόνα είναι αντίγραφο της θαυματουργού Παναγίας της Οδηγήτριας της Ρωσικής πόλης Τιχβίν. Η πρωτότυπη εικόνα της κατά την παράδοση φιλοτεχνήθηκε από τον Ευαγγελιστή Λουκά.

Το πρόσωπο που βρήκε την εικόνα, αντίγραφο της Παναγίας Τιχβίν και την έφερε στην Ερμιόνη είναι ο αείμνηστος γιατρός Απόστολος Παπαβασιλείου, ο οποίος το 1922 υπηρετούσε στο 53ο Σύνταγμα Πεζικού κατά τη Μικρασιατική Εκστρατεία.

Σημείωση: Ο Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Αμπελάς είχε την ευγενή καλοσύνη να παραχωρήσει τη φωτογραφία της εικόνας στο ΙΛΜΕ. Ο ίδιος έχει πραγματοποιήσει έρευνα σχετική με τη συγκεκριμένη εικόνα και τον τρόπο που αυτή ήρθε στην Ερμιόνη. Ολόκληρο το αξιόλογο κείμενο της έρευνας του πατρός Δημητρίου έχει αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του ΙΛΜΕ και μπορείτε να το διαβάσετε κάνοντας κλικ εδώ .

Το Δ.Σ. του ΙΛΜΕ

Η Εικόνα της Παναγίας της Προσφυγιάς

Του Πρωτοπρεσβύτερου Δημητρίου Ι. Αμπελά

Ίσως δεν είναι γνωστό στο ευρύ κοινό ότι στην Ερμιόνη υπάρχει μία εικόνα η οποία διασώθηκε από τη φωτιά και την καταστροφή του Μικρασιατικού Ελληνισμού και ως ευλογία μεταφέρθηκε  στην Ερμιόνη όπου φυλάσσεται μέχρι σήμερα. Εκατό χρόνια πέρασαν από τότε και η εικόνα κρατούσε ως επτασφράγιστο  μυστικό τη δική της ιστορία για να γίνει τώρα γνωστή.

Είναι μία εικόνα ρωσικής αναγεννησιακής τεχνοτροπίας με την Παναγία μας να κρατεί στο αριστερό της χέρι το Χριστό.  Το δεξί της χέρι το προτάσσει στον Ιησού. Η Παναγία έχει βλεμματική επαφή στο Χριστό, και ο Χριστός ατενίζει τον πιστό. Εκτός από τα πρόσωπα,  τα χέρια και τα πόδια του Ιησού, το υπόλοιπο μέρος της εικόνας καλύπτεται με ελαφρύ επάργυρο μέταλλο, ενώ τα δύο πρόσωπα Θεοτόκου και Ιησού φέρουν ακτινωτό επιχρυσωμένο φωτοστέφανο.

 Η εικόνα είναι αντίγραφο της Παναγίας της  Οδηγήτριας ή Ελεούσας του Τιχβίν. Η εμπρός αναγραφόμενη φράση λέει: «Πρεσβιάτα Μπογκορόντισσα Τιχίνφσκα» που σημαίνει:  «Υπεραγία Θεοτόκος Τιχίνφσκα».

Η Παναγία του Τιχβίν. Αντίγραφο.

Είναι μία από τις δημοφιλείς εικόνες της Παναγίας στη Ρωσία λόγω της θαυματουργίας της και της εκκλησιαστικής παραδόσεως που θέλει να την έχει φιλοτεχνήσει πρώτος ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς ο οποίος έστειλε την εικόνα μαζί με τα συνταχθέντα από αυτόν Ευαγγέλιο και τις Πράξεις των Αποστόλων στον «κράτιστο» Θεόφιλο τον Αντιοχέα. Μετά από πολλές περιπέτειες η εικόνα πλέον βρίσκεται θησαυρισμένη στην Ιερά Μονή  Κοιμήσεως της Θεοτόκου της πόλεως Τιχβίν που είναι κτισμένη κοντά στον ομώνυμο ποταμό Τιχβίνα.

Πως στα μέρη της Μικράς Ασίας επικράτησαν  εικόνες ρωσικής τεχνοτροπίας;

Από τον 16ο αιώνα και εξής παρατηρείται διακίνηση πλήθους εικόνων ρωσικής τεχνοτροπίας, που κατακλύζουν τις επαρχίες της Μικρασίας, της Ανατολικής Μεσογείου, της Ελλάδος και των Βαλκανίων. Η Ρωσία επιδεικνύει τους λατρευτικούς και ευσεβείς θησαυρούς της με εικόνες κυρίως της Βρεφοκρατούσας και αναπτύσσεται μία μεγάλη αγιογραφική παραγωγή χιλιάδων αντιγράφων των θαυματουργών εικόνων που βρίσκονται στη Μόσχα και διοχετεύονται στη θρησκευτική αγορά.

Η Παναγία του Τιχβίν, του Καζάν, του Βλαδιμίρου, του Σμολέμσκ γίνονται γνωστές μέσα από χιλιάδες και απλά αντίγραφα. Πολλές εξέχουσες προσωπικότητες δωρίζουν ρωσικές εικόνες σε μοναστήρια και εκκλησίες του ελλαδικού χώρου. Αρκετοί είναι οι ευσεβείς που προμηθεύονται τις εικόνες για προσωπική λατρευτική τους χρήση. Είναι οι λεγόμενες εικόνες «ευρείας ζήτησης» που διακινούνται εύκολα μέσω του εμπορίου, των μοναχών και προσκυνητών. Πολλά χωριά στη Ρωσία αναλαμβάνουν την αγιογράφηση εικόνων που πωλούνται σε πανηγύρεις.[1]

Ο Απόστολος Παπαβασιλείου έφιππος ανθυπίατρος. Αρχείο Απ. Π.

Το πρόσωπο που βρήκε την εικόνα-αντίγραφο της Παναγίας Τιχβίν, την είχε ως φυλακτό κατά τη διάρκεια της υποχώρησης, και την έφερε με ευλάβεια στην Ερμιόνη, είναι ο Ερμιονίτης αείμνηστος Απόστολος Παπαβασιλείου (1894-1990), ο ιατρός, ο οποίος το 1922 υπηρετούσε  στο 1ο τάγμα 53ο Σύνταγμα πεζικού τη λεγόμενη «Ανεξάρτητη Μεραρχία». Είναι σημαντικό πιστεύω να αναφέρω λίγα λόγια για την άγνωστη θρυλική και ηρωική Ανεξάρτητη Μεραρχία και το σπουδαίο έργο που επιτέλεσε.

Η Ανεξάρτητη Μεραρχία ήταν τμήμα του Ελληνικού στρατού στελεχωμένη από ικανούς αξιωματικούς και  επίλεκτους στρατιώτες παλαιοτέρων κλάσεων «Μεραρχία Επιλέκτων», που συγκροτήθηκε στη Θράκη τον Ιούλιο του 1921, προορισμένη να αναλάβει στρατιωτικές επιχειρήσεις υψηλής σημασίας όπως η κατάληψη της Κωνσταντινουπόλεως κάτι που δεν ευοδώθηκε. Έλαβε μέρος στη Μικρασιατική Εκστρατεία από τον Αύγουστο του 1921 μέχρι το Σεπτέμβριο του 1922.

Στη χαράδρα Σατζάρ, Απρίλιος 1922. Αρχείο Απ. Π.

Στις 13 Αυγούστου 1922 έλαβε εντολή να περάσει στο εχθρικό έδαφος και να διασπάσει τις τουρκικές δυνάμεις, εντολή που κυριολεκτικά την οδηγούσαν σε αφανισμό. Παρά τις ηρωικές της επιθέσεις, εγκλωβίστηκε στα βάθη της Τουρκίας και μόνη της έπρεπε να βρει τρόπο διάσωσης.

Λίγο πριν τη μεγάλη μάχη στην Κιουτάχεια καταγράφεται ένα περιστατικό με τον αείμνηστο Απόστολο Παπαβασιλείου: «Ὁ ἐξ Ἑρμιονίδος Σπετσῶν ἒφ. ἀνθυπίατρος Παπαβασιλείου, τήν προηγηθεῖσαν νύκτα εἰς Ἀλαγιούντ ἀκόμη, εἶδεν ὂνειρον, τό ὁποῖον μόλις ἐξύπνησε, πρίν ἢ ἒτι ἀναχωρήσωμεν πρός τά Κιουταχείας, ὃπου ἐδόθη ἡ μάχη, ἀφηγήθη πρός τόν ταγματάρχην του Μιχ. Χριστόπουλον ὠνειρεύθη ὃτι  «ὃλοι μας εἲχαμεν ἐπιβιβασθῆ εἰς τά πλοῖα, ὁ Σκρέτας δεν εἲχε ἐπιβιβασθῆ, ἀλλ’ ἒμεινεν εἰς την Ἀσίαν», ἐκ τοῦ ὀνείρου ὃ τε Παπαβασιλείου και ὁ Χριστόπουλος ἒμειναν με την ἐντύπωσιν, ὂτι ὁ Σκρέτας, ὃστις τότε ἐξετέλει καθήκοντα γραμματέως τοῦ τάγματος, θα φονευθῆ, και πράγματι κατά τήν ἀμέσως ἐπακολουθήσασαν μάχην τας Κοιουταχείας ὁ Σκρέτας ἐκ τῶν πρώτων ἐφονεύθη»! [2]

Ήταν ο μοναδικός στρατιωτικός σχηματισμός που έμεινε συγκροτημένος και οπισθοχωρώντας προς τα παράλια της Ιωνίας, συνέχισε να αντιμετωπίζει νικηφόρα τον άτακτο, αλλά και οργανωμένο τουρκικό στρατό. Αποκομμένη από τα άλλα σώματα στρατού που είχαν διασκορπιστεί, Η Μεραρχία κινήθηκε αυτόνομα. Δύο συντάγματα πεζικού, πυροβολικού και  μία εφοδιοπομπή αποτελούμενα από 7.650 οπλίτες και αξιωματικούς κατάφεραν να διανύσουν μέσα σε 15 ημέρες 630 χιλιόμετρα μεταφέροντας περί τις 8.000 άμαχο πληθυσμό Αρμένιους και Έλληνες.  Με συντονισμό έφτασε στο λιμάνι Ντικελί και με καράβια πέρασε στη Μυτιλήνη.

Στις 27 Αυγούστου 1922 πρωινή ώρα έφτασε η Μεραρχία στο χωριό Γκελεμπέ αντιμετωπίζοντας τον άτακτο τουρκικό στρατό.

Γράφει ο τότε λοχαγός πυροβολικού Δ. Αμπελάς: « Ο τσέτες τότε κόμη εχον κατασφάξει σας οκογενείας δεν εχον ναχωρήσει προς Κιρκαγάτς ! Ο τσέτες εχον λεηλατήσει τάς οκίας και τάς κκλησίας, τάς ντός τν ποίων τελευταίων εκόνας εχον θραύσει, τεμάχια δε τούτων ερίσκομεν ρριμένα και ες τάς πέριξ δούς! Πν πολύτιμον νκον ες λληνας, εχον ποκομίσει! δίοις μασι ντιλαμβανόμεθα τατα.»[3]

Σε αυτή τη μικρή  χρονικά ανάπαυλα στο χωριό Γκελεμπός, ο Απόστολος Παπαβασιλείου περπατώντας ανάμεσα στα συντρίμμια που άφησε το πέρασμα των Τσετών,  είδε την εικόνα της Παναγίας, την πήρε μαζί του ως βοήθεια και  τη μετέφερε   στην Ερμιόνη.

Το ιστορικό της εικόνας.

Η ιστορία της εικόνας όπως αυτή καταγράφεται

από τον αείμνηστο Απόστολο Παπαβασιλείου.

Φώτα και μάτια ολόσβηστα                                                Είναι όλα σκοτεινά

Χύθηκε η νύχτα αφορεσμένοι!                                       Γιατί τ’ άσκιαζε η φοβέρα

Πλακώνει πλάκωσε η Τουρκιά                                   και τα πλάκωνε η σκλαβιά

Π..

(Κ. Παλαμάς Λόγος Η΄προφήτης 360στχ.)                               (Δ. Σολωμός)

1922   27 Αυγούστου 1922

Σάββατο πρωί ώρα 9:30  ίδια ώρα που ο Τούρκος

έμπαινε στην πανώρια  μας Σμύρνη.

Η Μεραρχία μας στην ευγενική της προσπάθεια να σώσει

ό,τι στερνό απομένει από την προδομένη φυλή μας διάβαινε

το τραγικό εκείνο πρωί, απ’ το ελληνικό χωριό Κέλεμπος (Γκελεμπέ)

της περιφερείας Κιρκαγάτς. Οπισθοφυλακή το τάγμα

μας σταμάτησε για λίγο και βρίσκοντας ευκαιρία έσυρα τα βήματά μου

γύρω στα χαλάσματα ό, τι γερό είχε απομείνει απ’ του Τσέτη

το μαύρο χέρι με την ελπίδα να εύρω λίγη τροφή για το φτωχό

μου Φριτζ όνομα του αλόγου μου   πούταν τέτοιες μέρες νηστικό

και εκεί μέσ’ απ’ τα συντρίματα του νεκρωμένου Κε-

λεμπός και πάνω  από την αγριάδα τον τρόμο και τη φρίκη

σαν άγρυπνο μάτι του Θεού αντίκρυσα να προβάλη το εικό-

νισμα αυτό της Θείας του Χριστού μας Μητέρας

Το πήρα και το έφερα μαζί μου όλη αυτή την τραγική

και ματωμένη υποχώρησή μας απ’ τα αγαπημένα μέρη με την

πίστη ότι η δύναμίς του δεν θα αργήσει να χυθεί

εκδικήτρια στους ίδιους δρόμους της Ανατολής.

1ο Τάγμα 53ο Σύνταγμα/πεζικού                                       Μυτιλήνη 3 Σ/βρίου 1922

Ανεξάρτητη Μεραρχία                                                               Απ. Παπαβασιλείου

                                                                                                               Ανθυπίατρος.

                                                                                                                        Ερμιονεύς

Η  ημερομηνία  3 Σεπτεμβρίου 1922 βρίσκει την Ανεξάρτητη Μεραρχία στη Μυτιλήνη. Πιθανώς τότε κατεγράφη το ιστορικό της διάσωσης της εικόνας.

Ο Απόστολος Παπαβασιλείου άφησε όνομα στην επαρχία Ερμιονίδας ως άριστος ιατρός. Μεγάλη ήταν και η ευλάβειά του ως ορθόδοξος χριστιανός. Η διασωθείσα εικόνα κοσμεί το προσκυνητάρι του σπιτιού του. Άξια μνήμης είναι και η επιθυμία του όπως αυτή καταγράφεται στη Διαθήκη του « Ζωηροτάτην ἐπιθυμίαν ἒχω ὃπως ἡ ἐκ τοῦ εἰκονοστασίου Εἰκών τῆς Θεοτόκου μεταφέρεται ἑκάστην Τεσσαρακοστήν εἰς τόν Ἱερόν Ναόν τῆς Κοιμήσεως, διά νά ψάλλονται πρό αὐτῆς οἱ καθιερωμένοι Χαιρετισμοί». Είναι η πραγμάτωση της αιώνιας ευγνωμοσύνης του προς την Παναγία.

Για το έτος που διανύουμε, έτος εμβληματικό για τα 100 χρόνια μνήμης της μεγαλύτερης ελληνικής καταστροφής, ας είναι τούτο το κείμενο μία μικρή προσφορά  στη μαρτυρία της δύναμης της πίστης και της αγάπης προς την Πατρίδα μας.

Βιβλιογραφία

  • Δημήτριος Αμπελάς. Ανεξάρτητος Μεραρχία. Η κάθοδος των Νεωτέρων Μυρίων 16-31 Αυγούστου 1922 εκδ. Κων. Τουρίκη 1997 (ανατυπ. της β΄εκδ. του 1957).
  • BOYCHEVA, Y.(2006) “ εικόνες μοσχόβικαις ευμορφώτατα πράγματα». Η μεταφορά ρωσικών εικόνων στον ελληνικό χώρο από το 16ο ως τις αρχές του 20ού αι. Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας,36,219-234.

Πρωτοπρεσβύτερος Δημήτριος Ι. Αμπελάς


[1] BOYCHEVA, Y.(2006) “ εικόνες μοσχόβικαις ευμορφώτατα πράγματα». Η μεταφορά ρωσικών εικόνων στον ελληνικό χώρο από το 16ο ως τις αρχές του 20ού αι. Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας,36,219-234.

[2] Δημήτριος Αμπελάς. Ανεξάρτητος Μεραρχία. Η κάθοδος των Νεωτέρων Μυρίων 16-31 Αυγούστου 1922 εκδ. Κων. Τουρίκη 1997 (ανατυπ. της β΄εκδ. του 1957). σ.128

[3] ἐνθ’ανωτέρω. σ.197.

 ΙΛΜΕ. Εκπαιδευτικό πρόγραμμα με τίτλο: «Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση 1827. Ιδεολογική και συνταγματική παρακαταθήκη για το ανεξάρτητο Ελληνικό Κράτος»

Πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 24 Νοεμβρίου 2022 εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο ΙΛΜΕ με θέμα «Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση 1827. Ιδεολογική και συνταγματική παρακαταθήκη για το ανεξάρτητο Ελληνικό Κράτος».

Το πρόγραμμα παρακολούθησαν οι μαθητές της Γ΄ τάξης του Γυμνασίου Κρανιδίου κατανεμημένοι σε δύο τμήματα.

Οι μαθητές ενημερώθηκαν για τις συνθήκες κάτω από τις οποίες συγκλήθηκε η Γ΄ Εθνοσυνέλευση το 1827 και συζητήθηκε η σημασία της για την πολιτική και συνταγματική ιστορία της Ελλάδας.

Έγινε αναλυτική αναφορά για τους επιφανείς πληρεξουσίους, το Προεδρείο, τις σημαντικότερες ομιλίες και τα δρώμενα των συμμετεχόντων στην Εθνοσυνέλευση, τις διακηρύξεις και τις αποφάσεις, όπως τις διέσωσαν οι ιστορικές πηγές.

Τέλος οι μαθητές συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο σχετικό με τη Γ΄ Εθνοσυνέλευση.  

Στόχος του προγράμματος ήταν η ιχνηλάτηση της σημασίας της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης στα πολιτικά δρώμενα της Ελλάδας κατά την περίοδο της διεξαγωγής της αλλά και μετέπειτα. 

Το ΙΛΜΕ ευχαριστεί τους καθηγητές και καθηγήτριες του Γυμνασίου Κρανιδίου, Αποστολοπούλου Αγγελική, Καραμούτζου Ελένη, Μαλεζά Όλγα, Μούσουρη Τατιάνα, Μπαλαδήμα Βασίλειο και την Παπασταύρου Καλλιόπη, οι οποίοι συνόδευσαν τους μαθητές κατά την επίσκεψή τους στο ΙΛΜΕ. Επίσης ευχαριστεί τη Διευθύντρια του σχολείου, Στογιάννου Ελένη, για την πρωτοβουλία της να παρακολουθήσουν οι μαθητές του Γυμνασίου εκπαιδευτικό πρόγραμμα στο ΙΛΜΕ.

Τίνα Αντωνοπούλου

Για την εκδημία του Λίνου Μπενάκη

Το Δ.Σ. του ΙΛΜΕ εκφράζει τη βαθύτατη θλίψη του για την απώλεια του διακεκριμένου συμπολίτη μας, Λίνου Μπενάκη, μιας πνευματικής προσωπικότητας, που προσέφερε υψηλές υπηρεσίες με το ήθος του, την άριστη επιστημονική του κατάρτιση και την συγγραφική του δραστηριότητα στην επιστημονική κοινότητα αλλά και στην ιδιαίτερη πατρίδα μας.

Τολμούμε να τον αποκαλούμε συμπολίτη μας διότι ως σύζυγος της Ακαδημαϊκού και τ. Προέδρου της Βουλής  κας Άννας Ψαρούδα Μπενάκη αγάπησε την Ερμιόνη, τόπο καταγωγής της συζύγου του και εργάστηκε για την πολιτιστική της ανάδειξη.

Εξαιρετική η πολυεπίπεδη προσφορά του στο ΙΛΜΕ.

Ο ίδιος προσωπικά φρόντισε να φωτογραφίσει τον εσωτερικό και εξωτερικό χώρο της ημιερειπωμένης οικίας Οικονόμου και έτσι σ’ αυτές τις φωτογραφίες αλλά και στις μετέπειτα σημαντικές ενέργειές του στηρίχθηκαν οι υπηρεσίες  για την αποκατάσταση αυτής της ιστορικής οικίας της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης 1827. Σ’ αυτό το αναστηλωμένο κτήριο στεγάζεται σήμερα το ΙΛΜΕ.

Επιπροσθέτως υπήρξε εκ των πρωτεργατών στην ίδρυση του σωματείου ΙΛΜΕ και παρέμεινε αρωγός και ενεργό μέλος του μέχρι σήμερα.

Το αυθεντικό χειρόγραφο του Κολοκοτρώνη, ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του Μουσείου μας ανακάλυψε ο ίδιος σε δημοπρασία και έτσι έγινε απόκτημα του Μουσείου μας.

Ως ελάχιστο φόρο τιμής στον εκλιπόντα για την έμπρακτη πολύτιμη προσφορά του στο ΙΛΜΕ, με την αναγγελία του θανάτου του, το Δ.Σ. σε έκτακτη συνεδρίασή του αποφάσισε ομόφωνα:

  • Να εκφράσει τα ειλικρινή συλλυπητήριά του στην αγαπητή σύζυγό του κα Άννα Ψαρούδα Μπενάκη.
  • Να εκπροσωπηθεί το ΙΛΜΕ στην εξόδιο ακολουθία.
  • Να αναρτηθεί το παρόν ψήφισμα στην ιστοσελίδα του ΙΛΜΕ, να σταλεί στα ιστολόγια και τα ΜΜΕ.
  • Να επιδοθεί το παρόν ψήφισμα στη σύζυγό του.

Η Πρόεδρος                                  Η Γραμματέας

Τίνα Αντωνοπούλου                Τζωρτζίνα Σιάννα Τζιέρη

Φως και φωτιά τα χρόνια τα παλιά

Την Τρίτη 4 Οκτωβρίου 2022 μαθητές της Γ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Ερμιόνης επισκέφθηκαν το Μουσείο, συνοδευόμενοι από τη δασκάλα τους Τζωρτζίνα Σιάννα Τζιέρη και παρακολούθησαν εκπαιδευτικό πρόγραμμα με θέμα: «Φως και φωτιά τα χρόνια τα παλιά». Το πρόγραμμα εκπόνησαν και εκτέλεσαν η Ήρα Φραγκούλη – Βελλέ και η Κατερίνα Σκούρτη. Βοήθησε και η Στέλλα Μενεξή.

Σκοπός: Στην πρώτη επίσκεψη των μικρών μαθητών στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο και από την πληθώρα των εκθεμάτων   περιοριστήκαμε στο να γνωρίσουν τα φωτιστικά και θερμαντικά μέσα που χρησιμοποιούσαν οι παλιοί ερμιονίτες και να τα συγκρίνουν με τα σημερινά.

 Μετά την υποδοχή και την κατατοπιστική εισήγηση  τα παιδιά περιηγήθηκαν το χώρο και εντόπισαν μόνα τους τα κεριά στα κηροπήγια, τις επιτραπέζιες λάμπες και το κρεμαστό καντήλι μπροστά στο εικονοστάσι. Κατεβάσαμε και ανάψαμε με προσοχή το καντήλι και μια επιτραπέζια λάμπα πετρελαίου.

Στην κουζίνα αναγνώρισαν άλλα φωτιστικά μέσα: Παλιά τσίγκινα κρεμαστά λυχνάρια με λάδι και φυτίλι. Φανάρι θυέλλης, κλεφτοφάναρο ( λαδοφάναρο), φορητό φανάρι μεταλλωρύχου. Παρατήρησαν την κατασκευή τους και έμαθαν το όνομα και τη χρήση τους. Τα ανάψαμε με προσοχή. Μόνο το ωραίο τζάκι του παραδοσιακού σπιτιού έμεινε σβηστό (!) Οι μαθητές το άναψαν με τη φαντασία τους, τοποθέτησαν το πήλινο τσουκάλι στη σιδεροστιά, καβούρδισαν  τον καφέ και φύσηξαν  όλοι «φου» στη … σβηστή φουφού.

 Είδαν ακόμα τα αρχαία πήλινα λυχναράκια που βρέθηκαν στο έδαφος της Ερμιόνης από τυχαίες ανασκαφές με τα ωραία σχήματα και το μαυρισμένο από τη χρήση στόμιο και άναψαν ένα σύγχρονο αντίγραφο από πηλό με λάδι και φυτίλι.

 Με όλα αυτά γνώρισαν τα παιδιά τα κύρια φωτιστικά υγρά (λάδι, πετρέλαιο, κερί) και έμαθαν βασικές αρχές της φύσης: Το  λάδι ελαφρότερο του νερού, το φυτίλι ρουφάει το λάδι. 

Το παιγνίδι ακολουθεί τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα. Έτσι οι μαθητές συναρμολόγησαν παζλ (ένα πήλινο λυχνάρι που είχε ζωγραφίσει σε χαρτόνι η αείμνηστη Ανθούλα Λαζαρίδου για παλαιότερο πρόγραμμα) και έπαιξαν το επιτραπέζιο  παιγνίδι «ντίλι- ντίλι»  γύρω από το καντήλι, που έμαθαν μάλιστα τα παιδιά να το ανάβουν μόνα τους εξ αρχής.

Ήταν ένα ωραίο πρωινό με δυνατό αέρα! Γι’ αυτό δεν ανάψαμε στην αυλή τον παραδοσιακό πυρσό με κουτάκι καρφωμένο στο ξύλο και έγινε η  παρέλαση με σβησμένο δαυλό.

Οι μαθητές πέρασαν ευχάριστες ώρες και δέχτηκαν  πολλές πληροφορίες.

 Μολονότι τα παιδιά ήταν μικρά μπόρεσαν να εκτιμήσουν, μέσα από τα απλά αντικείμενα, το μόχθο και τον αγώνα  των παππούδων τους για επιβίωση και εξασφάλιση μιας καλύτερης ζωής για όλους μας. Αυτός άλλωστε είναι και ένας από τους σκοπούς των εκπαιδευτικών προγραμμάτων του ΙΛΜΕ.

Το ΙΛΜΕ ευχαριστεί τις προαναφερόμενες κυρίες που εκτέλεσαν το πρόγραμμα καθώς και τη δασκάλα της τάξης, η οποία συνεργάστηκε και οδήγησε τους μαθητές της να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα.  

Τίνα Αντωνοπούλου

Πριν από 100 χρόνια ναύτες ερμιονίτες ζουν μεγάλες ιστορικές στιγμές

Γράφει η Ήρα Φραγκούλη- Βελλέ

Τραυματικό γεγονός  ήταν η εκστρατεία του πεζικού μας στρατού στη Μικρά Ασία, στην οποία και η Ερμιόνη μας πρόσφερε το δικό της φόρο αίματος, τέσσερες νεκρούς.

Όμως εκτός από τους στρατιώτες που μετείχαν στις επιχειρήσεις από ξηρά  πολλοί ερμιονίτες, πατεράδες και παππούδες μας, υπηρέτησαν ως ναύτες στο πολεμικό ναυτικό και έζησαν και αυτοί σημαντικές ιστορικές στιγμές. Τα πρώτα νικηφόρα χρόνια (1918-1921) αλληλογραφούσαν με τους οικείους τους έστελναν φωτογραφίες τους  και ευχετήριες κάρτες. Πολλές από αυτές διαφυλάχτηκαν και θεωρούνται, νομίζω, ύστερα από 100 χρόνια,  τεκμήρια της τοπικής μας ιστορίας.

Απ’ ό,τι έχω στη διάθεσή μου, ερμιονίτες ναύτες υπηρέτησαν στα πλοία:

Θωρηκτόν  «Αβέρωφ»  ( από το όνομα του εθνικού ευεργέτη που το χρηματοδότησε)

Θωρηκτόν «Κιλκίς»  ( προς τιμήν της μακεδονικής πόλης που μόλις είχε απελευθερωθεί)

Καταδρομικόν « Ελλη» ( προς τιμήν της ένδοξης ναυμαχίας ,4 Νοε.1912)

Ας  ταξιδεύσουμε μαζί τους  στα κύματα της Ιστορίας.

Το τέλος του τυράννου

Το 1918 τελειώνει ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος. Η Ελλάδα βρίσκεται στο πλευρό των νικητών (με τις δυνάμεις της Αντάντ)  γεμάτη αισιοδοξία και ελπίδες ότι θα ανακτήσει από την ηττημένη Τουρκία τις σκλαβωμένες προαιώνιες  κοιτίδες του ελληνισμού.

Ο Απόστολος Φραγκούλης, ναύτης  στο καταδρομικό « Έλλη» στέλλει στον αδελφό του, επίσης ναύτη Γιωργάκη,  ευχόμενος  «καλήν άφεσιν, Απρίλης 1919» μια κάρτα χαρακτηριστική της εποχής:  «Το τέλος του τυράννου» ( δηλ της Τουρκίας) . Επάνω αριστερά η μορφή του  ναυάρχου Παύλου Κουντουριώτη, ενώ μια γυναικεία μορφή  με το σπαθί εικονίζει την ελευθερία. Υποθέτω ότι η κάρτα εκδόθηκε με το τέλος των βαλκανικών πολέμων, τιμώντας τις  επιτυχίες του στόλου μας και κυκλοφορούσε  ευρέως στο ναυτικό μας.

Μούδρος 1918-19

Στις 30 Οκτωβρίου1918 στο λιμάνι του Μούδρου, στο νησί της  Λήμνου, υπογράφεται η ανακωχή του πολέμου μεταξύ των νικητών και της ηττημένης Τουρκίας.

   Το «Ελλη» καταπλέει και αυτό μαζί με άλλα ελληνικά πλοία στο Μούδρο και ο ναύτης στις 15-9 1919 στέλλει στους γονείς του αναμνηστική κάρτα από την πόλη με τη σημείωση :  « είμεθα εις Μούδρον και αύριον θα φύγωμεν δια την Χίον και απ’ εκεί εις Σμύρνην». 

Η κάρτα εικονίζει τον περικαλλή ναό της Ευαγγελίστριας, καύχημα και προσκύνημα σήμερα στον τουριστικό Μούδρο. (Κυκλοφόρησε πολύ και έγινε διάσημο το καρτ-ποστάλ αυτό με τους αγγλογάλλους αξιωματικούς να φωτογραφίζονται  μπροστά στην πανέμορφη αυτή βασιλική εκκλησία)

Οι όροι της ανακωχής του Μούδρου ήσαν για την Τουρκία  εξοντωτικοί. Ένας από τους όρους της ταπεινωτικής αυτής ανακωχής ήταν η εκ μέρους των νικητριών δυνάμεων στρατιωτική κατοχή του Βόσπορου και των  Δαρδανελίων, για να εξασφαλίζεται η ελεύθερη δίοδος από και προς τον Εύξεινο Πόντο. Σε εφαρμογή λοιπόν του όρου αυτού,  το Νοέμβριο του 1918,   αγκυροβολεί στο λιμάνι της Κωνσταντινουπόλεως συμμαχική μοίρα στην οποία συμμετέχουν και  τα δυο ελληνικά θωρηκτά «Αβέρωφ» και   «Κιλκίς».

Κωνσταντινούπολη 1919-20

Η παρουσία των δυο ελληνικών πλοίων στο λιμάνι της Κωνσταντινουπόλεως – μαζί με τμήμα της κρητικής χωροφυλακής που εγκαταστάθηκε στο Φανάρι για προστασία του Πατριαρχείου – έγινε αφορμή συγκινητικών εκδηλώσεων από τον ελληνικό πληθυσμό της Πόλης. Ο γνωστός ζωγραφικός πίνακας του Λ. Κογεβίνα που εικονίζει το «Αβέρωφ»  μέσα στο λιμάνι αποδίδει όλον αυτόν τον ενθουσιασμό. Όλοι  πίστευαν άλλωστε, μαζί και με τους έλληνες της υπόλοιπης πατρίδας που παρακολουθούσαν με λαχτάρα τα γεγονότα ότι «ήλθαν τα χρόνια και οι καιροί να γίνουν όλα δικά μας».

Ας φαντασθούμε και τους ναύτες που υπηρετούσαν στα ελληνικά πλοία! Βγήκαν στην Πόλη, περπάτησαν  στους βυζαντινούς δρόμους και τα μνημεία της, χαιρετίστηκαν με τους πολυπληθείς Έλληνες που την κατοικούσαν  και δάκρυσαν μπροστά στην Αγιά Σοφιά που ήταν τούρκικο τζαμί. Πήγαν και σε ελληνικά φωτογραφεία και έβγαλαν αναμνηστικές φωτογραφίες.

Το φωτογραφείο  «Γιάννη Δ. Κουριώτη – Κωνσταντινούπολις» έχει έτοιμο το μοντάζ της φωτογράφησης. Σε πρώτο πλάνο το σκίτσο της Αγιά Σοφιάς, στο βάθος  αγκυροβολημένο το ελληνικό θωρηκτό ρίχνει τον προβολέα του και μέσα από το σημαιοστολισμένο σωσίβιο  του «Κιλκίς» ο Κυριάκος Κούνες (νομίζω) ερμιονίτης φίλος του πατέρα μου, που υπηρετούσε σ αυτό.

Την ίδια εποχή και ο Χαράλαμπος Σκούρτης, ναύτης και αυτός  στο «Κιλκίς», στέλλει τη φωτογραφία του ως καλλιτεχνική κάρτα. Την έχει διασώσει η εγγονή του Μαρίκα Κανέλλη- Τουτουντζή, μαζί με τις δυο επόμενες.

Όλα τα φιλαράκια από την Ερμιόνη, ναυτάκια του «Κιλκίς». Όρθιος στο κέντρο πάλι ο Χαράλαμπος Σκούρτης,  Αν μπορείτε, αναγνωρίστε τους άλλους δυο.

Αναγνωρίζω τον Παύλο Φραγκούλη, το Χαράλαμπο Σκούρτη και τον Δημήτρη Νάκο, ναυτάκια του Κιλκίς.

Στη Σμύρνη 1919

Πανηγυρισμοί και στο λιμάνι της Σμύρνης. Η άφιξη των ελληνικών στρατευμάτων το Μάιο του 1919 χαιρετίστηκε σαν αρχή της απελευθέρωσης της πόλης και όλης της περιοχής. Το Έλλη και το Αβέρωφ ναυλοχούν  εκεί και οι ναύτες αγοράζουν κάρτες  και ανταλλάσσουν ευχές

«Εν όρμω Σμύρνης  24Σεπτέμβριος 1919  Σεβαστοί μου γονείς και άλλα  καρτ ποστάλ σας έχω στείλει, δεν ξεύρω αν τα λάβατε»

Ποιος περίμενε ότι σε τρία χρόνια αυτές οι ομορφιές θα γίνονταν παρανάλωμα πυρός!

Ναύτης στο  Αβέρωφ  ο Ηλίας Κομμάς στις 30 Ιουνίου 1919 του  στέλλει ευχές  εκφράζοντας συγχρόνως το παράπονό του:

«Τι ατυχία, φίλε μου, τόσον καιρό στη Σμύρνη και να μην ανταμώσομεν. αυτό με λυπεί πολύ, το είχα μανία αλλά δυστυχώς δεν το εκατόρθωσα. Δεν πειράζει, υγεία και θα ανταμώσομεν. Πρόσφερε χαιρετισμούς εις όλα τα παιδιά..»  Απλές, αφελείς  επιθυμίες των ναυτών μας  («τα  παιδιά», οι άλλοι ερμιονίτες, ποιοι άραγε;) που  σε ευφρόσυνο κλίμα ησυχάζουν στην όμορφη πολυαγαπημένη ελληνική Σμύρνη!

1921   στη Νικομήδεια 

Την άνοιξη του 1921 τα θωρηκτά «Αβέρωφ» και «Κιλκίς», στη διάθεση των συμμαχικών δυνάμεων πάντα, βρίσκονται στο λιμάνι της ελληνικής – βυζαντινής πόλης Νικομήδειας, στην Προποντίδα.

Τώρα  όμως ο συσχετισμός των δυνάμεων έχει αλλάξει, από τότε που ο Βενιζέλος έχασε τις εκλογές και ο βασιλιάς Κωνσταντίνος επανήλθε στην εξουσία με την κυβέρνηση Γούναρη. Οι τότε σύμμαχοι δεν είναι πλέον στο πλευρό μας, ο Κεμάλ έχει οργανώσει την εθνική αντίσταση των Τούρκων, ο ελληνικός στρατός πολεμά στα βάθη της Μικράς Ασίας και οι ελληνικοί πληθυσμοί της αντιμετωπίζουν την απειλή των Τούρκων

Ανύποπτα ακόμα για τη συμφορά που θα ακολουθήσει, τα ναυτάκια των ελληνικών πλοίων βγαίνουν έξω και φωτογραφίζονται σε ένα από τα φωτογραφεία  της  πόλης, το οποίο τυπώνει με περηφάνια την κάρτα «ενθύμιον Νικομηδείας έτει 1921» που την κρατά ένα περιστέρι. Πάνω δεξιά ο θείος μου Γιώργος  Γκάτσος, ναύτης του  «Αβέρωφ», κάτω δεξιά ο επίσης θείος μου Παύλος Φραγκούλης  ναύτης του «Κιλκίς». Αν αναγνωρίζετε τους άλλους δυο ερμιονίτες, δώστε την πολύτιμη πληροφορία σας.

Ο Γιώργος Γκάτσος είχε και μια άλλη ιδέα: Κάλεσε  δίπλα του δυο άγνωστα (τουρκάκια;  ελληνάκια δε μου μοιάζουν!) και «ελάτε να φωτογραφηθούμε μαζί, να σας θυμάμαι». Στην πίσω πλευρά της φωτογραφίας έγραψε «ενθύμιον Νικομηδείας τη 6 Απριλίου 192

Λίγο αργότερα, τον Ιούνιο του 1921 αιφνιδιαστικά κεμαλικά στρατεύματα επιτίθενται στην πόλη της Νικομήδειας. Οι ελληνικές πεζικές δυνάμεις είναι αδύναμες να την υπερασπίσουν και το «Κιλκίς» εμποδίζεται από τα αγγλικά πλοία να χρησιμοποιήσει τα κανόνια του. Προ της ενδεχομένης καταστροφής τελικά  ο κυβερνήτης του Κακουλίδης παίρνει πρωτοβουλία και με ισχυρό κανονιοβολισμό επιτυγχάνει να αποτρέψει  τουλάχιστον τη σφαγή ή την αιχμαλωσία των ελλήνων κατοίκων. Η Νικομήδεια όμως χάθηκε για πάντα. Οι κάτοικοί της, πρώτοι πρόσφυγες ,μεταφέρθηκαν στην ελεύθερη πατρίδα. Ένα χρόνο αργότερα θα γενικευθεί η μικρασιατική καταστροφή.

Η Νικομήδεια είναι σήμερα μια μεγάλη τουρκική πόλη, το Ιζμίτ  στη θάλασσα του Μαρμαρά.

 Οι καταδιωγμένοι κάτοικοί της ίδρυσαν  τη Νέα Νικομήδεια, στον κάμπο της Βέροιας,  που  ακμάζει και τιμά την παλιά πατρίδα.

Μουδανιά – ακτοφυλακείο Συγής.   Καλοκαίρι 1922

Το ναυτικό άγημα της Προποντίδας έχει αποβιβασθεί στα Μουδανιά και ο ναύτης δέχεται για τη γιορτή του τον Ιούνιο του 1922 στην ακτοφυλακή του χωριού Συγή την τελευταία ευχητήρια κάρτα  «ΕΛΠΙΣ».  

Θεωρώ συμβολική την κάρτα αυτή.

Ακούγοντας την κατάρρευση του ελληνικού μετώπου και την επερχόμενη καταστροφή, οι ναύτες μας ελπίζουν ακόμα στη σωτηρία. Μάταια. Όπως αναφέρει στις αναμνήσεις του ο πατέρας μου, τα ελληνικά πλοία δεν μπόρεσαν να αποτρέψουν το διωγμό,  τον ξεριζωμό, τη φυγή.

Τα παιδιά των προσφύγων της Συγής ζουν σήμερα στη Νέα Συγή, στο Βαθύλακο Κοζάνης.

 Οι κάρτες και  φωτογραφίες αυτές, τραβηγμένες τις τελευταίες ημέρες της ελληνικής Μικράς Ασίας, φυλάχθηκαν, σαν από διαίσθηση  για τις ιστορικές αυτές στιγμές και  αποτελούν πραγματικά ενθύμια  για τις αξέχαστες πατρίδες  και τους Ερμιονίτες προγόνους μας.                                 

Φωτογραφίες με ναυτάκια υπάρχουν σε πολλά ερμιονίτικα σπίτια. Είναι οι γονείς και παππούδες μας. Αναγνωρίστε  τους και δώστε μας τη χαρά να τους καμαρώσουμε και να συμπληρώσουμε την Ιστορία μας.

Στην επέτειο που τιμούμε,  αναφερόμαστε ευλαβικά και στη μνήμη τους.        

Ήρα Φραγκούλη- Βελλέ

Και φέτος η ξενάγηση στο αρχαίο Ποσείδιον

Πραγματοποιήθηκε και φέτος το Σάββατο 13 Αυγούστου 2022 ο καθιερωμένος πλέον από το 2012 ιστορικός περίπατος στο Μπίστι με οδηγό την φιλόλογο Ήρα Φραγκούλη – Βελλέ.

Τόπος συνάντησης αυτή τη χρονιά το παλαιό φανάρι (φάρος) του Μπιστιού, που τοποθετήθηκε με τη φροντίδα της δημοτικής Αρχής κοντά στη θρυλούμενη Σκάλα του Γαλάτη.

Η κα Ήρα θύμισε στους παρευρισκόμενους συμπερπατητές την τραγική ιστορία του Ιθακήσιου Φιλικού, Νικόλαου Γαλάτη, ο οποίος δολοφονήθηκε τον Ιανουάριο του 1819 στη βόρεια παραλία της Ερμιόνης, σύμφωνα με τη διήγηση του ιστορικού Ιωάννη Φιλήμονα και την προφορική παράδοση.

Σταθήκαμε στον πρώτο σταθμό, στο εκκλησάκι του Αγ. Νικολάου, το οποίο είναι κτισμένο εντός του ενετικού τείχους. Έγινε ιστορική αναφορά για τους ενετοτουρκικούς πολέμους, όταν ο Σουλεϊμάν ο Μεγαλοπρεπής κήρυξε τον πόλεμο κατά των Ενετών. Έτσι ο Κασίμ Πασάς του Μοριά ξεκίνησε να κατακτήσει και το κάστρο της Ερμιόνης και έκαψε τους πύργους της ενετικής οχύρωσής του. Επομένως από το 1540 και μετά ξεκινά η πρώτη τουρκική κυριαρχία στην Ερμιόνη.

Με πολύ ενδιαφέρον παρατηρήσαμε τη μαρμάρινη βάση σε μορφή βωμού, η οποία βρίσκεται σήμερα εντός του βυζαντινού τείχους της Ερμιόνης και χρονολογείται τον 2ο ή 3ο αι. μ.Χ. Στην επάνω πλευρά της βάσης υπάρχουν ίχνη δύο πελμάτων. Η επιγραφή της βάσης σε νεοελληνική απόδοση αναφέρει:

«Το σώμα που διαλύθηκε διά παντός και η ψυχή που πρόσφατα αναλήφθηκε στον Όλυμπο άφησε στους συγγενείς σφοδρή λαχτάρα. (Αυτός είναι) ο σπουδαίος ανδριάντας της γενναιότητας και της σύνεσης του Λουκίου, που ήταν κάποτε ιερεύς και αγωνοθέτης και ταυτόχρονα άρχων. Τον έστησε η αγαπημένη του γυναίκα με ψήφισμα βουλής.» Γεωργία Κατσαγάνη. «Έμμετρες επιγραφές της Αργολίδος». Έκδοση Πανεπιστημίου Αθηνών, Σαριπόλειο Ίδρυμα 2015.

Οι επιγραφές εντός του τείχους συνδέθηκαν με τη λατρεία της θεάς Δήμητρας, ναός της οποίας αποκαλύφθηκε κάτω από το ναό των Ταξιαρχών.

 Επόμενη στάση στην πλατεία του Μπιστιού, όπου κείτονται τα ερείπια του δαπέδου του αρχαίου περίπτερου, δωρικού ναού, του αφιερωμένου στον Ποσειδώνα ή την Αθηνά.

Η ξενάγηση στη νότια πλευρά του Μπιστιού επικεντρώνεται στην ερμιονίτικη πορφύρα, την αλιεία της και τα αρχαία πορφυρεία. Η πληροφορία του Πλουτάρχου για την ύπαρξη ερμιονίτικης προρφύρας στα Σούσα, την περσική πρωτεύουσα, όταν ο Μέγας Αλέξανδρος την κατέκτησε είναι πραγματικά άξια θαυμασμού.

Ο μύλος των Μητσαίων, οι 13 αρχαίες στέρνες με το κυκλικό στόμιο, οι λαξευμένες πάνω στα βράχια, το αρχαίο μνήμα και η σπηλιά της Βιτόριζας, λεκτική παραφθορά ίσως της αρχαίας μυθικής θεότητας με την ονομασία «Βριτόμαρτις», αποτέλεσαν ιδιαίτερα στοιχεία της ξενάγησης.

Για άλλη μια φορά «Ήρα σ’ ευχαριστούμε».

Τίνα Αντωνοπούλου