Του Γιώργου Φασιλή*

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Μεγάλο το βάρος της ευθύνης, όταν καλείσαι να ερευνήσεις και να παρουσιάσεις ένα θέμα που σχετίζεται με κορυφαία ιστορικά γεγονότα της πατρίδας και αγγίζει τις καρδιές ολόκληρης της Ελληνικής κοινωνίας.

Τον Αύγουστο 2012 στην Ερμιόνη, σε ένα μεγάλο και εξαίρετο ακροατήριο, είχα τη χαρά και μεγάλη τιμή να παρουσιάσω το θέμα “ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΜΙΑΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ. Η ΥΠΟΔΟΧΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΤΟΥ 1922 ΚΑΙ Η ΖΩΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΡΜΙΟΝΗ.”

Ένα πολύ ευαίσθητο θέμα, γεμάτο πόνο και δυστυχία και μεγάλη πρόκληση για μένα, αφού ανάλογη έρευνα δεν είχε ξαναγίνει στο παρελθόν. Ένα χρόνο πριν, με σεβασμό στη προσφυγιά, ξεκίνησα τη συλλογή στοιχείων, ένα εγχείρημα ομολογώ δύσκολο, διότι οι πληροφορίες από τα τοπικά αρχεία ήταν ελάχιστες και οι ζωντανές πηγές πληροφόρησης, οι πρωταγωνιστές δηλαδή, που έζησαν τις φοβερές στιγμές του 1922, δυστυχώς, δεν υπήρχαν στη ζωή.

Μοναδική πηγή μου οι απόγονοί τους, οι οποίοι μετά το αρχικό αναμενόμενο ξάφνιασμα, επειδή κάποιος θέλησε να ασχοληθεί με τις ρίζες τους, μου άνοιξαν τα σπίτια τους και τη καρδιά τους και με δέχτηκαν με ζεστασιά και μεγάλη διάθεση να βοηθήσουν. Αγκάλιασαν τη προσπάθειά μου, την έκαναν δική τους υπόθεση, με εμπιστεύθηκαν και με συγκινητική προθυμία, ήθελαν να μου μεταφέρουν τις αφηγήσεις των γονιών τους, αυτό το σπαρακτικό και συνάμα θαυμαστό βίωμα με τον πόνο της προσφυγιάς, αλλά και το κουράγιο τους για μια νέα αρχή. Στις ευχαριστίες μου, απαντούσαν ευγενικά: «Εμείς σ’ ευχαριστούμε, που βγάζεις από το σεντούκι μας κομμάτια της ζωής μας, για τα οποία είμαστε υπερήφανοι, αλλά κανένας μέχρι τώρα, δεν θέλησε να ασχοληθεί».

Με την ευκαιρία των 90 χρόνων της Μικρασιατικής τραγωδίας, το βράδυ αυτό, αποδώσαμε φόρο τιμής στις ψυχές των αθώων που σφαγιάστηκαν στα ματωμένα χώματα της Ιωνίας και σε εκείνους που θρηνώντας έφτασαν στην Ελλάδα ξεριζωμένοι. Εκτελέσαμε το ιερό καθήκον μας έναντι της ιστορικής αλήθειας, για την απώλεια του δεύτερου πυλώνα του Ελληνισμού, μιας άλλης Ελλάδας, ενός μέλους του εαυτού μας και του πολιτισμού μας.

Με υπερηφάνεια και συγκίνηση ταξιδέψαμε πίσω στο χρόνο, ανοίγοντας μια άγνωστη για τους πολλούς σελίδα της τοπικής μας ιστορίας, σχετικά με τη συμμετοχή της Ερμιόνης σε ένα από τα δραματικότερα κεφάλαια της Ιστορίας, τη τραγωδία του 1922. Η εκδήλωση αφιερώθηκε στους προγόνους μας, τους παππούδες και τις γιαγιάδες μας, που έζησαν σε αυτό τον τόπο ένα αιώνα πριν και αγκάλιασαν με στοργή τους ξεριζωμένους Μικρασιάτες. Αφιερώθηκε και σε όλους τους πρόσφυγες, αφιερώθηκε και σε όσους σήμερα μπορούν να αισθανθούν τι σημαίνει προσφυγιά.

Η προσφυγιά είναι ένα θέμα που μας προκαλεί και μας προσκαλεί να σκύψουμε στο πόνο, τη θλίψη και την εξαθλίωση, αλλά και στην υπερηφάνεια, την αξιοπρέπεια, την ψυχική δύναμη, τη δημιουργία και το πάθος για τη ζωή.

Ο ποιητής Νίκος Γκάτσος γράφει:

 “Άντρα και γείτονα και φίλε,

 στη φτώχεια και την προσφυγιά,

 μια παγωμένη σπίθα στείλε,

 να σου την κάνω πυρκαγιά”

 ΣΥΝΤΟΜΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Συνέχεια ανάγνωσης «Το χρονικό μιας τραγωδίας. Η υποδοχή των προσφύγων του 1922 και η ζωή τους στην Ερμιόνη.» →

Άρθρο της Τίνας Αντωνοπούλου

Αφορμή για το παρόν άρθρο έδωσε η έκδοση του βιβλίου του εκπαιδευτικού – συγγραφέα Κώστα Λούρμπα με τίτλο «Οι Σισιναίοι της Γαστούνης». Το βιβλίο εξεδόθη με την ευκαιρία της επετείου των 200 χρόνων από την έναρξη της Επανάστασης του 1821.

Το ογκώδες βιβλίο εστάλη στο ΙΛΜΕ από τον Δήμαρχο Πηνειού Ηλείας, Ανδρέα Μαρίνο, θεωρώντας ότι το συγκεκριμένο βιβλίο θα μπορούσε να φωτίσει την προσωπικότητα και την προσφορά στον Αγώνα του Γεωργίου Σισίνη, ο οποίος μάλιστα διετέλεσε και Πρόεδρος της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης 1827 στην Ερμιόνη.

Ο Γεώργιος Σισίνης γεννήθηκε το 1769. Καταγόταν από πλούσια οικογένεια της Γαστούνης και το 1819 μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία.

Με την έναρξη της Επανάστασης το 1821 ήταν ενεργά απασχολημένος με τις πολεμικές επιχειρήσεις στην Ηλεία και την Αχαΐα γι’ αυτό δεν έλαβε μέρος στην Α΄ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (1822) αλλά εκλέχθηκε και συμμετείχε ως πληρεξούσιος Γαστούνης στη Β΄ Εθνοσυνέλευση του Άστρους (1823). Διετέλεσε Πρόεδρος στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση Ερμιόνης – Τροιζήνας (1827) και στη Δ΄ Εθνοσυνέλευση Άργους (1829).

Ο Σισίνης «είχε το ανάστημα μικρόν, τους οφθαλμούς εμπύρους και περιπλανείς και το υπ’ αυτούς πρόσωπον εσχημάτιζεν ημισέληνον. … Ερχόμενος δρομαίως εις τον τόπον των συνεδριάσεων εκάθητο πάραυτα επί της έδρας και αναλαμβάνων τον κώδωνα έδιδε το σημείον της ενάρξεως.» Ακριβώς έτσι μας τον περιγράφει ο Νικόλαος Δραγούμης στις «Ιστορικές Αναμνήσεις» του.

Ο Αμερικανός φιλέλληνας Σαμουήλ Χάου έγραψε για τον Σισίνη ότι επρόκειτο για άνθρωπο ευγενέστατο που προξενούσε θαυμασμό για τις γνώσεις του στην ελληνική κα ξένη φιλολογία.

Άπειρες οι προσφερθείσες από τον Γεώργιο Σισίνη υπηρεσίες. Στέκομαι σε επιστολή του Κολοκοτρώνη, ο οποίος γράφει «… Η τροφή όλου του στρατεύματος ήρχετο από την Γαστούνην. Τόσον τακτική ήτο η ζωοτροφή, 4.000 σφαχτά, 80 κεφάλια γελάδια, ψωμί από την Γαστούνην. Η Γαστούνη ήτο μελίσι άτρυγο και μας τα έστελνεν όλα ο Σισίνης. Όσα ετρώγαμεν την εβδομάδα μας τα έμβαζαν οπίσω και ήταν πάντοτε 4.000 …».

Η φιλία του Σισίνη με τον Κολοκοτρώνη άλλωστε υπήρξε μνημειώδης. Ο υπασπιστής του Κολοκοτρώνη Φωτάκος αναφέρει στο έργο του «Απομνημονεύματα περί Ελληνικής Επαναστάσεως» «Η επαρχία Γαστούνης αποκλειστικώς εκινείτο κατά την θέλησιν του Γεωργίου Σισσίνη και επειδή ούτος υπήρξε φίλος του Κολοκοτρώνη, διά τούτο όλη η επαρχία ήτο φίλη του.»

Κατά τη διάρκεια της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης στην Ερμιόνη υπήρξε αμερόληπτος, δίκαιος, αληθινός ηγέτης. Γι’  αυτόν τον λόγο ήταν γενικά αποδεκτός και έχαιρε σεβασμού και εκτιμήσεως. Εργάσθηκε και αυτός με το κύρος που διέθετε για να ομονοήσουν οι Έλληνες και έτσι παρέμεινε Πρόεδρος και στις συνεδριάσεις της Εθνοσυνέλευσης που συνεχίστηκαν στην Τροιζήνα έχοντας την αποδοχή όλων των πληρεξουσίων.

Ο Σισίνης στην Τροιζήνα διέμενε σε οικία «εξ ενός δωματίου ανωγείου μικρού … επί του πατώματος ήτο εστρωμένη ψάθα και επ’ αυτής τριχίνη κάπα, χρησιμεύουσα αντί στρώματος και κλίνης …» σύμφωνα με την περιγραφή του Νικολάου Δραγούμη. Ο Βρετανός ναύαρχος Χάμιλτον επισκέφτηκε σ’ αυτήν την οικία τον Σισίνη και μετά τη συνάντηση τους είπε «Η Ελλάς θα είναι ελευθέρα εντός ολίγου, διότι της Συνελεύσεως αυτής προϊσταται Πρόεδρος, ανήρ σώφρων, γενναίος και μετριόφρων, ως οι αρχηγοί της Αμερικανικής Συμπολιτείας». 

Σε στρατιωτικό επίπεδο υπήρξε πρωτεργάτης της Επανάστασης του 1821 αφού κήρυξε την Επανάσταση στην Ηλεία (29 Μαρτίου 1821) και διακρίθηκε στη μάχη της Πάτρας και του Λάλα Ηλείας (Ιούνιος 1821).

Ο Σισίνης δεν αναμείχθηκε στην προπαρασκευή του εμφυλίου πολέμου (1823 – 25). Όμως με την έναρξή του κηρύχθηκε αντάρτης. Φυλακίστηκε στην Ύδρα μαζί με τον γιό του Χρύσανθο, τον Κολοκοτρώνη και άλλους αγωνιστές. Τότε λεηλατήθηκε η περιουσία του και καταστράφηκε η πλούσια βιβλιοθήκη του καθώς και το νομισματοκοπείο που διέθετε. Αποφυλακίστηκε τον Μάιο του 1825 με την γενική αμνηστία που δόθηκε από την Κυβέρνηση Κουντουριώτη όταν ο Ιμπραήμ είχε ερημώσει την Πελοπόννησο. 

Την περίοδο του Καποδίστρια διορίστηκε μέλος του «Πανελληνίου», το οποίο δημιουργήθηκε σε αντικατάσταση του «Βουλευτικού». Το 1829 χρημάτισε Πρόεδρος της Γερουσίας, η οποία αντικατέστησε το Πανελλήνιον κατά τη Δ΄ Εθνοσυνέλευση 1829 στο Άργος. Διαφώνησε με την πολιτική του Καποδίστρια και αποσύρθηκε στη Γαστούνη.

Για τη δολοφονία του Καποδίστρια ο Σισίνης δήλωσε «Δυσαρεστούμαι μεγάλως διά τον θάνατον του μεγάλου ανδρός. Εγώ δεν επεθύμουν τον θάνατον του Καποδίστρια, αλλά μόνον την περιστολήν της απολύτου πορείας  του. Κακόν τούτο και ολέθριον. Ας είδομεν πως και που θέλωμεν καταντήσει.»

Απεβίωσε στις 11 Οκτωβρίου 1831 από φλογιστικό νόσημα λίγες ημέρες μετά τη δολοφονία του Καποδίστρια. Ετάφη τιμής ένεκεν στον Ι. Ναό Κοιμήσεως Θεοτόκου της Καθολικής στη Γαστούνη. Το 1993 κατά τη διάρκεια επισκευής του Ναού βρέθηκαν τα οστά του αλλά ο ιερέας απέκρυψε το γεγονός φοβούμενος μήπως σταματήσουν οι εργασίες επισκευής του Ναού από την Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων Πάτρας. Εννέα χρόνια μετά ο νεωκόρος του Ναού αποκάλυψε ότι του δόθηκαν τα οστά που ήταν ενταφιασμένα στο δάπεδο του Ναού από τον εφημέριο, τα οποία ενταφίασε στο Κοιμητήριο Γαστούνης. Πάντως σήμερα δεν γνωρίζουμε σε ποιο σημείο βρίσκονται τα οστά του Σισίνη.

Να σημειωθεί ότι ο Γεώργιος Σισίνης μπήκε στην Επανάσταση εύπορος και πέθανε φτωχός και χρεωμένος σύμφωνα με τον ιστορικό Χρήστο Ρέππα.

*Ιωάννης Φιλήμων, «Δοκίμιον» 1860.

Πηγές:

1.Δραγούμης Νικόλαος. «Ιστορικαί Αναμνήσεις» Έκδοση Λαζ. Βηλαρά 1874 (ψηφιακή βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κρήτης)

2.Λούρμπας Κώστας. «Οι Σισιναίοι της Γαστούνης» Εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΠΑΝΟΡΑΜΑ, Αμαλιάδα 2021.

3.Σπηλιάδης Νικόλαος. «Απομνημονεύματα». Έκδοση Χ. Νικολαΐδου Φιλαδελφέως, Αθήνησι 1851 (ψηφιακή βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κρήτης)

4.Φωτάκος (Φώτιος Χρυσανθόπουλος). «Βίοι Πελοποννησίων Ανδρών». Έκδοση Σταύρου Ανδροπούλου. Εν Αθήναις 1888. (Ψηφιακή βιβλιοθήκη Πανεπιστημίου Κρήτης).

Τίνα Αντωνοπούλου, φιλόλογος

Σε μια ξεχωριστή διαδικτυακή συνάντηση  με πρωτοβουλία και οργάνωση του σπηλαιολογικού συλλόγου ΣΠ.ΕΛ.Ε.Ο (Σπηλαιολογικός Ελληνικός Εξερευνητικός Όμιλος) με θέμα «Τα Μεταλλεία Ερμιόνης, Ιστορία – Διαδρομές», στις 28.05.2021 παρουσιάστηκαν πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία. Μέσα από χάρτες, σχεδιαγράμματα, παλιές και σύγχρονες φωτογραφίες, μαρτυρίες και πηγές από έντυπες τοπικές εκδόσεις δόθηκε η ιστορία των Μεταλλείων Ερμιόνης διάρκειας 70 και πλέον χρόνων, σε μια περιοχή πλούσια σε μέταλλα σιδηροπυρίτη και χαλκοπυρίτη.

 Με αφετηρία την πρώτη στοά στην Αγία Βαρβάρα Ηλιοκάστρου και σε μία διαδρομή  που εκτείνεται στα 12 περίπου χιλιόμετρα μέχρι τον κόλπο της Αχλαδίτσας, στη Δάρδιζα, όσοι  παρακολούθησαν  την παρουσίαση είχαν την ευκαιρία να δουν αυτή τη μεταλλευτική και βιομηχανική περιοχή. Παρατήρησαν πολλών ειδών στοές, κτήρια, γέφυρες, κατοικίες και άλλες βιομηχανικές εγκαταστάσεις διαφόρων χρονικών περιόδων έως τη σκάλα φόρτωσης στο Αλατοβούνι,  που αποτέλεσαν το σύνολο του βιομηχανικού αυτού έργου. Παρά το ενδιαφέρον του,  σήμερα βρίσκεται  σε κατάσταση εγκατάλειψης. Την παρουσίαση έκανε η Μυρσίνη Σαμαρά φιλόλογος, που έχει ασχοληθεί με το θέμα αυτό της τοπικής ιστορίας της Ερμιονίδας.

Στο 1^ο βίντεο, που ακολουθεί  περιλαμβάνεται η εξαιρετική παρουσίαση των ερευνητικών διαπιστώσεων από τον σπηλαιολόγο Χρήστο Τσατσαρώνη και ακολουθεί η ιστορική διαδρομή των Μεταλλείων από τη Μυρσίνη Σαμαρά.

Στο 2^ο βίντεο, που ακολουθεί, το οποίο δημιουργήθηκε από το 1^ο ΕΠΑΛ Κρανιδίου, παρουσιάζεται ένα αξιόλογο αφιέρωμα στα Μεταλλεία Ερμιόνης με τίτλο  «Πορεία στις ράγες της βιομηχανικής ιστορίας».

Μυρσίνη Σαμαρά

ΥΓ. Το ΙΛΜΕ ευχαριστεί τη Μυρσίνη Σαμαρά για την πολυετή έρευνα που διεξήγαγε για την αποτύπωση και καταγραφή της τόσο ενδιαφέρουσας ιστορίας των Μεταλλείων Ερμιόνης, η οποία αποτελεί τοπόσημο της βιομηχανικής ιστορίας της περιοχής μας. Επίσης το ΙΛΜΕ ευχαριστεί τον σπηλαιολογικό όμιλο ΣΠΕ.ΛΕ.Ο, τη Μυρσίνη Σαμαρά και το 1^ο ΕΠΑΛ Κρανιδίου για την ευγενική παραχώρηση των δύο βίντεο, τα οποία  παρουσιάζονται στο κοινό μέσω της ιστοσελίδας του ΙΛΜΕ. Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν από τη Μυρσίνη Σαμαρά.

Ακολουθούν οι σύνδεσμοι των δύο βίντεο:

1) Βίντεο από την παρουσίαση της Μυρσίνης Σαμαρά με θέμα: «Τα Μεταλλεία Ερμιόνης. Ιστορία – Διαδρομές» https://www.youtube.com/watch?v=JS7HIamNg6I&t=1358s

2) Βίντεο από το 1^ο ΕΠΑΛ Κρανιδίου με θέμα: «Πορεία στις ράγες της βιομηχανικής ιστορίας»  https://www.youtube.com/watch?v=7BF67WfEa78